Hogeschool Gent
Koninklijke Academie voor Schone Kunsten
Jozef Kluyskensstraat 2
BE-9000 Gent T 32(9) 267 01 00

banner

Doctoraat

nice image

Doctoreren in de kunsten

Wetenschap en de kunsten hebben in de moderne burgerlijke cultuur hun autonomie veroverd. Deze autonomie is geobjectiveerd in instellingen. Het is interessant om vast te stellen dat de kunst zich heeft verzelfstandigd in een soort spiegelrelatie met de wetenschap, door zelf een aparte vorm van kennis te worden. De kunst is immers niet alleen een zaak van vaardigheid (kunnen kappen of schilderen, filmen of fotografisch cadreren, het beheersen van techniek of métier… ). Sinds de renaissance presenteert de kunstenaar zich als een ‘geleerd’, ‘ontwikkeld’ mens, iemand met eruditie en cultuur. In die zin begrijpt en presenteert hij zijn kunst als onderzoek. Zo schrijft de kunst zich in in de grote, moderne ambitie om de werkelijkheid te begrijpen of bloot te leggen, ook al weet ze dat ze onderscheiden is van de wetenschap. Ze heeft immers haar eigen werkveld, haar eigen kenmiddelen en -methoden, ze brengt eigen inzichten die niet zozeer concurreren met de wetenschappen, maar complementair zijn.

Kunstenaars worden vaak betiteld als zoekers of onderzoekers, in zoverre het ontwikkelen van hun oeuvre onvermijdelijk gebeurt in een proces van zoeken en onderzoeken. Binnen de Vlaamse context van het hoger kunstonderwijs speelt deze terminologie een steeds prominenter rol, aangezien de academisering veronderstelt dat de pedagogiek van het hoger onderwijs, ook dat van het hoger kunstonderwijs, zich actief dient te baseren op onderzoek. Ondertussen is de verweving van kunst, onderwijs, theorie en onderzoek internationaal een quasi modieus verschijnsel geworden (cfr. Manifesta en de op stapel staande Documenta). Onze voorkeur gaat uit naar de term ‘onderzoek in de kunsten’ boven ‘artistiek onderzoek’, aangezien ‘artistiek onderzoek’ strikt genomen een pleonasme is. Het creëren van kunst impliceert immers altijd een vorm van onderzoek. Aangezien het doctoraat in academische middens een aloude, geijkte vorm is om zowel onderzoek te verrichten als om onderzoekscompetenties te beoordelen, leek het onvermijdelijk dat deze vorm zich ook zou doorzetten in de geformaliseerde uitbouw van het onderzoek in de kunsten.

De specificiteit van het doctoraat in de kunsten ligt strikt genomen niet in de inhoud van de vraagstelling en de hypothese. Het doctoraat in de kunsten zal inhoudelijk vaak een thematisch veld van onderzoek bestrijken waarmee ook de kunstgeschiedenis of –wetenschap of -filosofie zich inlaten. Essentieel is vooral de totaal verschillende wijze waarop niet alleen de vraagstelling en de hypothese tot stand komen, maar ook de uitwerking ervan. Daarbij is nl. de artistieke praktijk van de doctorandus zelf (mede) bron van kennis. In tegenstelling met het onderzoek over de kunsten gaat het niet om een studie over afgewerkte kunstproducten. De artistieke praktijk zélf genereert vraagstellingen en fungeert als toetsingsveld voor de behandeling ervan.

De Hogeschool Gent, departement KASK, biedt binnen het institutionele kader van de Associatie Universiteit Gent de mogelijkheid van doctoraal onderzoek in de kunsten. Het doctoraat heeft een dubbel karakter: praktisch en discursief. Hoewel er met de productie van artistiek werk steeds een zoeken/onderzoeken gemoeid is, kan artistiek werk op zichzelf nooit doorgaan voor een onderzoeksproject in de kunsten, en a fortiori niet voor een doctoraal onderzoek in de kunsten. Er is een vraagstelling nodig die expliciet, talig wordt geformuleerd. Er is ook een proces van ‘behandeling’ van de vraagstelling nodig, via een expliciet geformuleerde en gekozen methodiek. Het proces dat zo op gang komt dient een eindpunt voorop te stellen, een (misschien open) moment van concluderen. Artistiek en theoretisch luik zijn nauw verbonden, in die zin dat de vraagstellingen op discursief vlak oprijzen vanuit de artistieke praktijk van de kunstenaar of vormgever, en dat wederkerig de beantwoordingen worden getoetst in die artistieke praktijk. Het eindproduct is zowel een toonmoment als een moment van mondelinge presentatie en verdediging van een doctorale tekst.

Kandidaten schrijven in voor het doctoraat in de kunsten aan de Universiteit Gent, na goedkeuring van het project door de Faculteitsraad Letteren en Wijsbegeerte en na advies door de Departementsraad KASK. Het voorstel wordt in collegiale samenwerking naar voor gebracht door twee promotoren, één verbonden aan de Universiteit Gent, een tweede aan KASK. De promotoren in KASK zijn eminente kunstenaars die een eigen oeuvre hebben opgebouwd dat binnen het veld van kunst en vormgeving als richtinggevend wordt beschouwd.

Informatie:

Via deze link kunnen geïnteresseerden de brochure 'Het doctoraat in de kunsten aan de Associatie Universiteit Gent' downloaden, met de nodige informatie en verdere verwijzingen. Wie graag een papieren exemplaar ontvangt, gelieve te mailen naar wendy.vandevelde@hogent.be (secretariaat KASK), met vermelding van postadres.